20Σεπτέμβριος2017

A-energy

Βρίσκεστε εδώ: Home ΣΥΝΕΔΡΙΑ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΑΝΕΛ 25/10/2012 Πάνελ B

Ενέργεια και εγχώρια προστιθέμενη αξία: Οι αναπτυξιακές προτάσεις και οι επενδύσεις ιδιωτών και δημόσιων φορέων

Δημιουργώντας εγχώρια προστιθέμενη αξία από τον άνεμο

 Σε μια οικονομία που παραπαίει, η αναζήτηση της εγχώριας προστιθέμενης αξίας είναι κατεπείγουσα. Κι αυτήν ακριβώς πρέπει να πριμοδοτούν τα αναπτυξιακά κίνητρα προκειμένου να περιοριστεί η εξαγωγή των οικονομικών πόρων στο εξωτερικό…

Πρόκειται για ένα από τα συμπεράσματα του πάνελ με θέμα «Ενέργεια και εγχώρια προστιθέμενη αξία:Οι αναπτυξιακές προτάσεις και οι επενδύσεις ιδιωτών και δημόσιων φορέων» στο πλαίσιο του οποίου οι συμμετέχοντες αναφέρθηκαν στις

ευκαιρίες όπως επίσης και στις έξυπνες λύσεις για την αύξηση  της εγχώριας προστιθέμενης αξίας που προσφέρει η λειτουργία των αιολικών σταθμών. Για να καταλήξουν σε ένα ακόμα συμπέρασμα: ότι μέσα από τη διατύπωση ενός συνολικότερου εθνικού οράματος για την αιολική ενέργεια  είναι δυνατόν να κινητοποιηθούν πολλοί κλάδοι της ελληνικής βιοµηχανίας.

 

Π. Χαβιαρόπουλος, προϊστάμενος διεύθυνσης ΑΠΕ του ΚΑΠΕ:

Smart specialization και κινητοποίηση  βιοµηχανικών κλάδων

1Στην τοποθέτησή του, ο προϊστάμενος διεύθυνσης ΑΠΕ του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΚΑΠΕ) κ. Παναγιώτης Χαβιαρόπουλος, αναφέρθηκε στα σημαντικά επιτεύγματα ενός ελληνικού ερευνητικού προγράμματος για την κατασκευή ανεμογεννητριών που αναλήφθηκε κατά τη δεκαετία του 1990, αλλά και στην χαμένη ευκαιρία βιομηχανικής και εμπορικής αξιοποίησης του. «Το 1995», όπως είπε, «είχαμε ένα εθνικό πρόγραμμα για την κατασκευή ανεμογεννητριών και πτερυγίων της τάξης των 450 κιλοβατώρων. Κατασκευάστηκαν πρωτότυπες ανεμογεννήτριες και πρωτότυποι δρομείς οι οποίοι πιστοποιήθηκαν και ελέγχθηκαν στα εργαστήρια του ΚΑΠΕ. Υπήρχε δηλαδή ένα προϊόν που ήταν έτοιμο να το πάρουν οι υποψήφιοι επενδυτές και να το προχωρήσουν ένα βήμα παραπέρα. Δεν έγινε όμως δυνατόν να βρεθεί ο ιδιωτικός φορέας που θα στήριζε το πρόγραμμα, θα εξασφάλιζε χρηματοδότηση και θα το έβγαζε στην αγορά. Υπήρχε ολόκληρος ο μηχανισμός που μπορούσε να πιστοποιήσει τα προϊόντα».

 

Στην παρούσα φάση αυτό είναι ακόμη πιο δύσκολο να γίνει, κατά την εκτίμηση του κ. Χαβιαρόπουλου για τους εξής δύο λόγους: Πρώτον, γιατί η Ελλάδα διαθέτοντας αιολικά μόλις της τάξης των 1.6 GW έχει μείνει πλέον πίσω σε σχέση με τους πρωταθλητές του κλάδου που είναι οι Δανοί, οι Γερμανοί και οι Ισπανοί. Παράλληλα, έχουν αναδυθεί και πολλοί νέοι μικροί πρωταθλητές στην Ευρώπη με μεγαλύτερη ή ταχύτερα αναπτυσσόμενη ισχύ αιολικών σταθμών σε σχέση με την Ελλάδα όπως οι Πορτογάλοι, οι Τούρκοι, οι Ιταλοί, οι Ρουμάνοι, οι Βούλγαροι. «Όλοι αυτοί οι μικροί πρωταθλητές αναπτύσσουν αγορά, η βιομηχανία της κατασκευής πάει εκεί που υπάρχει αγορά κι έτσι δεν μπορούμε να προσελκύσουμε ούτε ξένους επενδυτές», τόνισε ο προϊστάμενος ΑΠΕ του ΚΑΠΕ. Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί το γεγονός, ότι ακόμα και οι μεγάλες αγορές της Ευρώπης έχουν  ξεπεραστεί από την Κίνα και την Αμερική. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι η τεχνολογία αλλάζει και πηγαίνει, συν τοις άλλοις, στη θάλασσα. «Το 1995 η τάση ισχύος των ανεμογεννητριών ήταν στα 1.3 MW, σήμερα όμως έχει φτάσει στα 7 και 9 MW. Στα θαλάσσια αιολικά η τεχνολογία γίνεται ακόμη πιο δύσκολη, ενώ χρειάζεται και σοβαρός υποστηρικτικός μηχανισμός με πλοία, που μάλλον δεν μπορούμε να αναπτύξουμε σε τόσο μικρή αγορά».

 

Τι μπορεί να γίνει σήμερα

Τι μπορεί η Ελλάδα να κάνει σήμερα; Κατά την εκτίμηση του κ. Χαβιαρόπουλου θα μπορούσε θεωρητικά να παράξει πιστοποιημένα προϊόντα με επανεισαγωγή τεχνογνωσίας. Όμως το μέγεθος και η σταθερότητα της ελληνικής εσωτερικής αγοράς δεν είναι ελκυστικοί παράγοντες  για την προσέλκυση ξένων κατασκευαστών αφού η βιοµηχανία πηγαίνει εκεί που υπάρχει αγορά. Παράλληλα, η προοπτική δημιουργίας μιας  νέας ελληνικής βιομηχανίας ανεμογεννητριών και υποσυστηµάτων τους που θα συμμετάσχει στο διεθνή ανταγωνισµό είναι µάλλον μηδενική.

Μπορούν όμως να υιοθετηθούν δράσεις προς τις εξής δυο κατευθύνσεις: Πρώτον να  εντοπιστούν τομείς με συγκεκριμένες αγορές όπου η Ελλάδα θα αναπτύξει  «έξυπνες» ιδέες. Πρόκειται για το λεγόμενο smart specialization που αφορά την ανάπτυξη εξειδικευµένων προϊόντων τοπικής και περιφερειακής ζήτησης, για παράδειγμα, επισκευών, παρακολούθησης  συνθηκών συστημάτων κλπ.  Δεύτερον  να  επαναδιατυπωθεί το  εθνικό όραμα για την αιολική ενέργεια,  το οποίο θα μπορούσε ενδεχομένως να περιλαμβάνει τη διασύνδεση νησιών ή την εγκατάσταση θαλάσσιων αιολικών σε μεγάλα βάθη κινητοποιώντας κι άλλους κλάδους της ελληνικής βιοµηχανίας.

 

Δ. Χριστοφοράτος, επικεφαλής σχεδιασμού και ανάπτυξης έργων αιολικής ενέργειας ΡΟΚΑΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ:

Πώς μια προπέλα ανεμογεννήτριας, έδωσε δουλειά στα… Ναυπηγεία Περάματος

2Αλλά και ήδη υπάρχουσες μονάδες εγκατεστημένες σε διάφορα μέρη της ελληνικής περιφέρειας, αναδεικνύουν τις μικρές ευκαιρίες και έξυπνες λύσεις για την αύξηση  της εγχώριας προστιθέμενης αξίας που προσφέρει η λειτουργία των αιολικών σταθμών. ‘Όπως επεσήμανε ο κ. Δημήτρης  Χριστοφοράτος, επικεφαλής σχεδιασμού και ανάπτυξης έργων αιολικής ενέργειας της ΡΟΚΑΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ, που ήδη λειτουργεί τέτοιες μονάδες «η ανεμογεννήτρια είναι μια προπέλα που κινείται μέσα σε ένα ρευστό, τον αέρα, μπορεί επομένως να παράγει πολλές συνέργιες με τη βιομηχανία. Έτσι, κάποια στιγμή η ΡΟΚΑΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ σκέφτηκε να απευθυνθεί για την επισκευή του κινούμενου περιστρεφόμενου εξοπλισμού της στα Ναυπηγεία του Περάματος, που σήμερα υπολειτουργούν, δίνοντας τους δουλειά. Βέβαια, δεν πρόκειται για τη βέλτιστη λύση καθώς λείπουν τα δοκιμαστήρια για πιστοποίηση, παραμένει όμως μια λύση που αξιοποιεί εγχώριες παραγωγικές δυνατότητες και παράγει εγχώρια προστιθέμενη αξία.

Ένα δεύτερο σημείο άξιο λόγου της συμβολής των αιολικών πάρκων στην εγχώρια προστιθέμενη αξία κατά τον κ. Χριστοφοράτο, πηγάζει από τον περιφερειακό χαρακτήρα τους. Το γεγονός δηλαδή ότι επειδή βρίσκονται εγκαταστημένα σε πολλά και διαφορετικά μέρη της ελληνικής επαρχίας δημιουργούνται συνέργειες στις τοπικές αγορές: Μικρά τοπικά μηχανουργεία αναλαμβάνουν την επισκευή κομματιών του εξοπλισμού, τοπικά εμπορικά καταστήματα προμηθεύουν τα ανταλλακτικά, τοπικές επιχειρήσεις χωματουργικών, εργολάβοι και  πολιτικοί μηχανικοί αναλαμβάνουν την προετοιμασία του εδάφους και την εγκατάσταση των πύργων, τοπικά πρατήρια καυσίμων και σέρβις εξυπηρετούν τα οχήματα, με αποτέλεσμα τα αντισταθμιστικά οφέλη να μοιράζονται στους γύρω δήμους.

 

Με εγχώρια προστιθέμενη αξία το 70% του κόστους συντήρησης

Το τρίτο σημείο συμβολής των αιολικών πάρκων στην εγχώρια προστιθέμενη αξία έχει να κάνει με τη συντήρηση και επισκευή του εξοπλισμού τους. Το 70% του εξοπλισμού ενός αιολικού πάρκου είναι εισαγόμενο, άρα το αρχικό κόστος επένδυσης παράγει πολύ περιορισμένη εγχώρια προστιθέμενη αξία. Αντίθετα, ολόκληρος ο εξοπλισμός μπορεί να συντηρηθεί ή να επισκευαστεί στην Ελλάδα (ανταλλακτικά, αναγόμωση αξόνων, γεννήτριες) και πράγματι, τουλάχιστον το 70% του κόστους συντήρησης και επισκευής για 20ετή κύκλο λειτουργίας είναι εγχώριας προστιθέμενης αξίας, καθώς το σύνολο σχεδόν του εξοπλισμού των αιολικών πάρκων επισκευάζεται στην Ελλάδα, τροφοδοτώντας μικρές ευκαιρίες, θέσεις εργασίας και επενδύσεις στην έρευνα και την ανάπτυξη.

 

Χ.Γκιώνης, διευθυντής ανάπτυξης έργων εξωτερικού ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ: Αντλησιοταμίευση με πολλαπλά οφέλη

3Με ιδιαίτερα αυξημένη προστιθέμενη αξία θεωρείται και η αντλησιοταμίευση, μία ανανεώσιμη πηγή ενέργειας που μπορεί να την έχει κανείς όταν τη χρειάζεται Πρόκειται, όπως τονίζει ο κ. Χρήστος Γκιώνης, διευθυντής ανάπτυξης έργων εξωτερικού της ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ, μια σχετικά άγνωστη στο ευρύ κοινό μορφή ΑΠΕ, που βασίζεται σε νέες μεθόδους αξιοποίησης του δυναμικού των υδατοπτώσεων για την παραγωγή ενέργειας. Η μέθοδος, μπορεί να νοηθεί ως μια επιστροφή στην υδροηλεκτρική ενέργεια που κάποτε θεωρούνταν εθνικός μας πλούτος αλλά την τελευταία 10ετία είχε εγκαταλειφθεί.

Πρόκειται για ένα σύστημα δύο δεξαμενών που το νερό της μίας κυλά στην άλλη και παράγει ηλεκτρισμό. Η «ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ» έχει δύο εγκαταστάσεις αντλησιοταμίευσης στη θέση Σφηκιά στον ποταμό Αλιάκμονα και Θησαυρού στον ποταμό Νέστο, ενώ σχεδιάζει τη δημιουργία άλλων δύο μονάδων στο Δήμο Αμφιλοχίας.

Η αντλησιοταμίευση, παρουσιάζει κατά τον κ. Γκιώνη τα παρακάτω σημαντικά στρατηγικά πλεονεκτήματα: Α) Προσφέρει ασφάλεια του εφοδιασμού ηλεκτρικής ενέργειας.

Β) Μεγιστοποιεί τη διείσδυση των άλλων ΑΠΕ. Γ) Βοηθά στην απεξάρτηση της χώρας από τα εισαγόμενα καύσιμα καθώς το βασικό της καύσιμο έχει μηδενικό κόστος. Δ) Μεγιστοποιεί την εγχώρια προστιθέμενη αξία, παρατηρείται μάλιστα πλήρης αντιστροφή στα ποσοστά εγχώριας έναντι εξωχώριας προστιθέμενης αξίας των έργων αντλησιοταμίευσης με συμμετοχή 70% για την εγχώρια έναντι 30% για την εκτός χώρας προστιθέμενη αξία στις εγκαταστάσεις αντλησιοταμίευσης έναντι ποσοστού 30% για την εγχώρια και 70% για την εξωχώρια προστιθέμενη αξία στις άλλες ΑΠΕ. Ε) Έχει ανταγωνιστικό κόστος με τις άλλες ΑΠΕ ανά εγκαταστημένο ΜW. 

 

Ένα αναξιοποίητο εθνικό κεφάλαιο

Η αντλησιοταμίευση έχει επίσης πολλαπλασιαστικά οφέλη, καθώς, όπως τόνισε ο κ. Γκιώνης, οι μονάδες της μπορούν να δώσουν υπεραξία σε παλαιότερες επενδύσεις τεχνητών ταμιευτήρων ή φυσικών λιμνών, υποστηρίζουν το όραμα η Ελλάδα να καταστεί εξαγωγέας ενέργειας, επιτυγχάνουν συνέργιες με τη διαχείριση υδάτινων πόρων και την αγροτική οικονομία, παράγουν περισσότερες θέσεις εργασίας, υλοποιούμενες σε μεγάλη κλίμακα μπορούν να εξοικονομήσουν το στρατηγικό μας καύσιμο, τον λιγνίτη, ενώ το  μεγαλύτερο μέρος του κόστους της κιλοβατώρας που πληρώνει ο πολίτης μένει μέσα στη χώρα για να κινήσει την εθνική οικονομία.

Επομένως η αντλησιοταμίευση είναι μία ΑΠΕ που την έχει κανείς όταν τη χρειάζεται γι΄ αυτό πρέπει να αποτελέσει μέρος μιας ενεργειακής στρατηγικής που θα βασίζεται πρώτα στους εγχώριους πόρους και σε βάθος 10ετιών. Εξάλλου κατά το στέλεχος της ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ «Κύριος άξονας του σχεδιασμού σε μια οικονομία που παραπαίει πρέπει να είναι το επείγον της εγχώριας προστιθέμενης αξίας κι αυτήν πρέπει να πριμοδοτούν τα αναπτυξιακά κίνητρα προκειμένου να περιοριστεί η εξαγωγή των οικονομικών πόρων στο εξωτερικό. Διαθέτουμε αναξιοποίητο ένα εθνικό κεφάλαιο που μπορεί να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο για να καταστεί η Ελλάδα πραγματικός ενεργειακός κόμβος και όχι τροχονόμος ενέργειας».

 

Θ. Κόσιβας, τεχνικός διευθυντής Comblades: υπηρεσίες υψηλής εγχώριας προστιθέμενης αξίας για την αποθήκευση, μεταφορά και εγκατάσταση πτερυγίων

4Ο κ. Θεόδωρος Κόσιβας, τεχνικός διευθυντής της Comblades, παρουσίασε τα αποτελέσματα της συνεργασίας της εταιρείας του με το Εργαστήριο Αεροδυναμικής του τμήματος Μηχανολόγων του ΕΜΠ και του Εργαστηρίου Τεχνικής Μηχανικής του τμήματος Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών του Πανεπιστημίου Πατρών, με συμμετοχή του τμήματος Αιολικής Ενέργειας του ΚΑΠΕ, σε πέντε ευρωπαϊκά προγράμματα κατασκευής πτερυγίων για ανεμογεννήτριες. Το γόνιμο αποτέλεσμα όλου αυτού του ερευνητικού έργου, όπως είπε, ήταν τα πανεπιστήμια να αναπτύξουν εργαλεία και η Comblades να αναπτύξει τεκμηριωμένα σχεδιαστικά εργαλεία και μεθόδους ποιοτικού ελέγχου.  Σήμερα, με την τεχνογνωσία που έχει αποκτήσει, η Comblades παρέχει υπηρεσίες υψηλής εγχώριας προστιθέμενης αξίας που αφορούν την επιθεώρηση κατά την αποθήκευση, μεταφορά και εγκατάσταση πτερυγίων καθώς και την παροχή ετήσιων συμβολαίων τακτικών επιθεωρήσεων, εκτίμησης και διαχείρισης ζημιάς και μεταφοράς τεχνογνωσίας προς τους ιδιοκτήτες αιολικών πάρκων, τους χρηματοπιστωτικούς φορείς και τις ασφαλιστικές εταιρείες. Σημαντικό επίτευγμα της εταιρείας είναι ότι με κατάλληλο σχεδιασμό και τεχνική πραγματοποίησης της επισκευής, επιτυγχάνει τη μέγιστη αποκατάσταση της δομικής ακεραιότητας του πτερυγίου, την ελαχιστοποίηση του νεκρού χρόνου με άμεση επαναδιαθεσιμότητα της ανεμογεννήτριας χωρίς αλλοίωση του βάρους και της κλάσης του πτερυγίου και τη διασφάλιση και επιμήκυνση της διάρκειας λειτουργίας του. 

Από το 1997, η εταιρεία συνεργάζεται με το τμήμα Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών του Πανεπιστημίου της Πάτρας, εστιάζοντας κυρίως στη διερεύνηση των διαφόρων παραμέτρων της επισκευής, αναζητώντας τη βέλτιστη στρατηγική ως προς την αμεσότητα και την αποτελεσματικότητα της επισκευής, τον συχνά επείγοντα χαρακτήρα της επέμβασης και την αποκατάσταση της αντοχής ενώ παράλληλα ερευνά και τεχνικές μη καταστροφικού ελέγχου. Στο πλαίσιο της επένδυσης της Comblades σε έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, έχουν κατασκευαστεί και υποβληθεί σε πειραματικές δοκιμές περισσότερα από 2000 δοκίμια και δομικά εξαρτήματα, κατέληξε ο ο. Κόσιβας. 

 

 

Χ. Στρεμμένος, καθηγητής Φυσικοχημείας του Πανεπιστημίου της Μπολόνια:

Τα προτερήματα της ψυχρής σύντηξης υδρογόνου με νικέλιο

5Ο κ. Χρήστος Στρεμμένος, καθηγητής Φυσικοχημείας του Πανεπιστημίου της Μπολόνια, παρουσίασε το άγνωστο στο ευρύ κοινό εγχείρημα της ψυχρής σύντηξης του υδρογόνου με νικέλιο το οποίο, όπως είπε, παράγει μια πολύ φτηνή μορφή ενέργειας που θα αποτελέσει τη μετεξέλιξη των ΑΠΕ. «Επί αιώνες, η ανθρωπότητα αντλούσε ενέργεια από την περιφέρεια του ατόμου και όχι από τον πυρήνα. Η καύση του ξύλου και των ορυκτών καυσίμων είναι ο χημικός τρόπος παραγωγής ενέργειας, ως γνωστόν τουλάχιστον ένα εκατομμύριο φορές μικρότερη αυτής  που εμπεριέχεται στο πυρήνα. Η ατομική ενέργεια είναι ενέργεια που προέρχεται από τον πυρήνα, μόνο που αν δούμε τα μεγάλα πυρηνικά ατυχήματα του Τσέρνομπιλ και πιο πρόσφατα της Φουκουσίμα, η χρήση της δεν είναι χωρίς προβλήματα. Στο προσκήνιο πλέον όμως διαφαίνεται μια πιο φιλική για τον άνθρωπο και το περιβάλλον δυνατότητα άντλησης ενέργειας που δεν προέρχεται από την θερμοπυρηνική σχάση του ατόμου αλλά προκαλείται μέσω της ψυχρής σύντηξης του υδρογόνου υπό πίεση με σκόνη νικελίου κι έναν καταλύτη – που αποτελεί βιομηχανικό μυστικό – η οποία οδηγεί σε μια τεράστια παραγωγή ενέργειας που απελευθερώνεται με τη μορφή θερμότητας.

Αντίθετα από τη συμβατική πυρηνική ενέργεια, στη ψυχρή σύντηξη δεν χρησιμοποιούνται ραδιενεργά υλικά και δεν παράγονται ραδιενεργά απόβλητα, ενώ η θερμότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί άμεσα ή να μετατραπεί σε ηλεκτρική ενέργεια», συνέχισε ο κ. Στρεμμένος.

Tο 2011 και το 2012 η ψυχρή σύντηξη βγήκε από τα πλαίσια της πειραματικής φάσης και μπήκε στην φάση της δυνατότητας εφαρμογής της σε βιομηχανική κλίμακα για την παραγωγή καθαρής, φτηνής και απεριόριστης ενέργειας, για να υιοθετηθεί όμως ευρύτερα χρειάζεται περαιτέρω έρευνα και ανάληψη σχεδίων σε επιχειρηματικό επίπεδο.

Κατά την εκτίμηση του, η νέα αυτή ενεργειακή τεχνολογία αυτή θα μπορούσε κάλλιστα να υιοθετηθεί στη χώρα μας και να χρησιμοποιηθεί στη γεωργία, την υδροπονία, τις αφαλατώσεις αλλά και τη ναυτιλία – έχουν ήδη τεθεί σε λειτουργία αντιδραστήρες ισχύος ενός μεγαβάτ θερμικής ενέργειας, με προβλεπόμενη εξάμηνη αυτονομία και εφόσον επιλυθούν ορισμένα τεχνολογικά προβλήματα, δίνεται η δυνατότητα εφαρμογής για την κίνηση με ελάχιστο κόστος σε μεγάλα αλλά και μικρά καράβια. Για οικιακή χρήση ακόμη δεν κάνει ,καθώς είναι πιστοποιημένη μόνον για βιομηχανική χρήση. «Σε αυτή την πρώιμη τεχνολογική φάση της νέας ενεργειακής εποχής, η Ελλάδα μπορεί επίσης να παίξει σημαντικό ρόλο με τα κοιτάσματα του νικελίου που διαθέτει, αλλά και τον ενεργειακό εκσυγχρονισμό της ναυτιλίας της δημιουργώντας παράλληλα τεχνογνωσία με εφαρμογές σε παγκόσμια κλίμακα στα ναυπηγεία μας» κατέληξε ο κ. Σρεμμένος.

 

6

Ο κ. Π. Χαβιαρόπουλος, Προϊστάμενος Διεύθυνσης ΑΠΕ, ΚΑΠΕ, ο κ. Χ. Γκιώνης, Διευθυντής Ανάπτυξης Έργων Εξωτερικού, ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ, ο κ. Θ. Κόσιβας, Τεχνικός Διευθυντής, COMPBLADES, ο κ. Δ. Χριστοφοράτος, Επικεφαλής Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Έργων Αιολικής Ενέργειας, Rokas Renewables, ο κ. Χ. Στρεμμένος, τ. Πρέσβης «εκ Προσωπικοτήτων» της Ελλάδος στην Ιταλία, Καθ. του Πανεπιστημίου της Bologna και ο συντονιστής του πάνελ κ. Α.Παπαγιαννίδης, Γεν. Διευθυντής, Όμιλος ECONOMIA.